MEINING:
– Det rår dessverre i fleire kommunar ein idé om at tilsette ikkje får uttale seg
Du les nå eit meiningsinnlegg. Det uttrykkjer innsendaren si meining.
Det er i desse dagar publisert ei undersøking om ytringsfridom blant lærarar i skular og barnehagar (Utdanningsnytt.no).
Resultatet er nedslåande. 8 av 10 lærarar kjenner seg ikkje frie til å uttale seg om forhold på arbeidsplassen sin. 5 av 10 kjenner seg ikkje frie til å uttale seg om politikk og samfunnsspørsmål. 6 av 10 meiner dei ikkje kan uttale seg offentleg utan å risikere negative reaksjonar.
Ein tredel av kommunane i landet har ein ordlyd i retningslinjene sine som advokatar kategoriserer som uklare eller problematiske. Praktiseringa av ytringsfridomen er likevel endå meir urovekkjande.
Utdanningsforbundet opplever å få mange førespurnader frå lærarar som blir kalla inn på teppet etter å ha uttalt seg om uro kring til dømes vikarmangel eller låg bemanning.
Annonse
Allereie for ti år sidan skreiv Jan Thore Sanner til kommunane i landet at «Kommunane bør setje seg mål om å ha ein ytringskultur i kommunen der tilsette i kommunen kan bruke ytringsfridomen sin. Dei tilsette i kommunane sit på viktig kunnskap og har informasjon som kan betre både samfunnsdebatten og kvaliteten på tenestene».
Nå har det gått ti år. Framleis slit ein del kommunar med å bli kvitt fryktkulturen. Det rår dessverre i fleire kommunar ein idé om at tilsette, mellom anna lærarar, rektorar, styrarar og så vidare, ikkje får uttale seg til politikarar eller medium om saker som dei opplever som urovekkjande og vanskelege.
Det er ei kjend sak at mange kommunar ønskjer å løyse problemet med svak rekruttering til viktige velferdsyrke med omdømebygging.
Tankegangen kjem frå New Public Management, ei amerikansk marknadstenking som vart teken i bruk i offentleg sektor på 2000-talet. Med ein slik filosofi passar det dårleg med tilsette som går ut og uttrykkjer uro for kvardagen tilsette står i.
Men det er altså ikkje illojalt å vere usamd i avgjerder eller politiske prioriteringar. Ei ytring kan vere kritisk, plagsam eller ubehageleg utan at ho er illojal, ifølgje Kjersti Løken Stavrum, som leia ytringsfridomskommisjonen.
Det er direkte feil å hindre tilsette i å bruke stillingstittelen sin når dei uttaler seg, eller at dei ikkje kan protestere etter at vedtak er fatta.
Nokre får beskjed om å ikkje uttale seg om eige fagfelt, men det er jo nettopp røysta til fagfolka som trengst i den offentlege debatten.
Arbeidsgivar kan bestemme kven som skal uttale seg på vegner av kommunen, men tilsette har full rett til å uttrykkje meiningane sine på vegner av seg sjølve om for eksempel politisk styring og prioriteringar.
Annonse
Også i Telemark har vi døme på at tilsette opplever å vere i eit regime der dei må få løyve til å uttale seg.
Det blir drive ein sterk form for sensur når tilsette blir kalla inn på teppet etter å ha snakka med for eksempel lokalpolitikarar eller media. Dette skremmer både den det gjeld og andre tilsette frå å ytre seg i framtida.
Eg treng kanskje ikkje nemne at det finst land i verda som i omdømmebygginga sitt namn nektar folket sitt ytringsfridom. Dei har eit dårleg omdømme nettopp på grunn av det.
Noreg har eit godt omdømme fordi vi har ytringsfridom. Ein sunn kommune med eit godt omdømme lèt tilsette få uttale seg, og kommunen toler at ulike meiningar kjem fram i lyset.
Eit godt omdømme kan ein ikkje vedta. Det kjem av seg sjølv når kommunen leverer gode tenester til innbyggjarane og tek godt vare på dei tilsette.
På søndag er det 17. mai, og det er Grunnlova vår vi feirar. Ho er fundamental for samfunnet vårt. Les gjerne § 100.
God 17. mai til alle!
Innlegget er omsett til nynorsk ved hjelp av KI og kvalitetssikra av redaksjonen i Bø blad.
