– Det er vår vakt no - aldri meir 9. april

«Aldri meir 9. april», var lovnaden nordmenn gav kvarandre etter fem år med okkupasjon. Fem år utan demokrati, rettsvern og ytringsfridom. 

Den lovnaden forpliktar framleis.

Angrepet i 1940 kom frå ein godt førebudd motstandar, mot eit Noreg som ikkje var det. Evna vår til å mobilisere og koordinere var for svak. Forsvaret hadde ikkje evne til å stå imot angriparen. 

Den viktigaste lærdommen er difor at beredskap må byggast før krisa kjem, og det gjer ein ved å investere i forsvarsmateriell, styrkestruktur og å trene folk som er utrusta til å løyse dei oppgåvene dei er sette til å utøve.

Erfaringane frå krigen førte til opprettinga av Heimevernet i 1946. Noreg trong eit lokalt forankra forsvar som kunne mobilisere raskt over heile landet, i tillegg til forsvarsgrenene. 

To verdskrigar hadde vist at småstatar er heilt avhengige av gode allierte, og Noreg vart eit av 12 grunnleggarland til NATO, ein allianse som har tent oss vel i 77 år. 

NATO og bilaterale avtalar er framleis to viktige pilarar i norsk tryggingspolitikk, men aller viktigast er vår eigen nasjonale evne til å forsvare oss og stå imot påverknad frå ein motstandar.

Den brutale krigen i Ukraina viser kvifor vår nasjonale motstandskraft er så viktig. Dronar, cyberangrep og informasjonsoperasjonar blir brukte parallelt med tradisjonelle militære verkemiddel. Kritisk infrastruktur som energiforsyning og sjukehus er mål for russiske angrep. Alt for å prøve å knekke ukrainarane sin vilje til vidare motstandskamp. 

Samstundes viser ukrainarane si evne til å organisere seg, samarbeide, oppretthalde samfunnsfunksjonar og støtte sine militære styrkar kor viktig eit sterkt sivilt samfunn er i krig. Ukrainarane si evne til improvisasjon og å ta i bruk teknologi er imponerande, men fundamentet er mange år med førebuingar.

Eit moderne norsk forsvar må kunne operere effektivt i alle domene. Difor er det viktig at Noreg investerer i eit kapabelt sjøforsvar og at vi kan beskytte luftrommet vårt. Men krig avgjerast framleis på bakken. Det er på landjorda menneske lever sine liv og blir ramma av krigens grufullskapar. Difor vil vår evne til å forsvare territoriet vårt vere heilt avgjerande.

Heimevernet utgjer saman med Hæren hovuddelen av landforsvaret. Sjef Heimevernet sin jobb er å sørgje for at Heimevernet er bemanna, utrusta og trent. Det er nødvendig for å kunne løyse oppdrag og det er ei forplikting overfor alle dei reservistane som storsamfunnet kallar inn til teneste i fred, krise og krig.

Landsrådet, som blir oppnemnt av Forsvarsdepartementet, sin viktigaste oppgåve er å sikre Heimevernets forankring i folket. Dette blir gjort ved at organisasjonane som utgjer landsrådet er valt ut på bakgrunn av si store samfunns-, nærings- eller beredskapsmessige betyding.

Forsvaret av Noreg er avhengig av eit breitt samspel mellom Forsvaret og det sivile samfunnet. Dette er kjernen i totalforsvarskonseptet - samarbeidet mellom Forsvaret, sivile styresmakter, næringsliv og frivillige organisasjonar for å handtere kriser og krig. 

Dette samspelet må øvast og difor er Totalforsvarsåret i 2026 viktig. Målet er å styrkje Noregs evne til å førebyggje og handtere tryggingspolitiske kriser og krig gjennom øvingar, samarbeid og auka medvit i heile samfunnet.

Beredskap handlar om samfunnets samla motstandskraft, vår evne til å forstå og handtere truslar, stå imot påverknad og oppretthalde tillit til institusjonane våre. 

Det er ikkje «nokre andre» som skal byggje beredskap. Det må vi alle gjere innanfor vårt ansvarsområde i eigen sektor, bransje eller husstand. 

Beredskap kan ikkje improviserast når krisa først er komen. Den må byggjast over tid, gjennom trening, kloke investeringar, samarbeid og medvit i befolkninga.

Motstandskraft er ikkje noko som kan vedtakast, den byggjast på tillit, verdiar og faktisk evne. Eit samfunn som er førebudd, trent og samordna er vanskelegare å bryte ned. 

Motstandskraft handlar om ein befolkning med vilje til motstand og evne til å tole tap. Difor skal vi saman byggje beredskap, motstandskraft og forsvarsevne, fordi det handlar om å sikre det samfunnet vi held så høgt.

9. april 2026 er ei påminning om lovnaden som vart gjeven og ansvaret som ligg på vår vakt. «Aldri meir 9. april!»

Innlegget er omsett til nynorsk ved hjelp av KI og kvalitetssikra av redaksjonen i Bø blad.