– Kvinnehjartet er ikkje eit nisjetema

Wenche sit ved kjøkenbordet ein søndagskveld. Ho kjenner at pusten er tyngre enn vanleg. Ho føler seg uvel. Ho vil helst ikkje vere til bry, og avfeier det med stress. Litt for lite søvn. Nokre kilo for mykje. Ho har hjartesvikt, men veit det ikkje enno.

Historia er ikkje unik.

Kvart år døyr nesten 5000 kvinner av hjarte- og karsjukdomar. 1 av 5 dødsfall blant kvinner er knytt til høgt blodtrykk, og det er den største enkeltståande risikofaktoren for dødsfall hos kvinner. Og vi veit at høgt blodtrykk er farlegare for kvinner enn for menn. Kvifor er det slik? Veit vi eigentleg nok?

I 2024 var kreft den største dødsårsaka blant kvinner med 5 340 dødsfall, medan hjarte- og karsjukdomar var nummer to med 4 827 dødsfall. Kvinnehjartet er ikkje eit nisjetema. Det er eit av dei aller viktigaste folkehelsetemaene vi har.

Gjennom februar har vi, og skal vi, setje kvinnehjartet på dagsorden. Og historiene har ikkje latt vente på seg. Engasjementet som har blitt vekt er enormt, og tidvis hjarteskjerande; Margot blei sendt heim frå legevakta med eit pågåande hjarteinfarkt. Ho fekk antibiotika mot lungebetennelse. Først etter gjentatte besøk og stadig verre symptom blei hjartet hennar undersøkt. I dag lever ho med hjartesvikt som følgje av for sein behandling.

Selma Jensen, 66 år gammal, kjende seg uvel midt i ein familiesamankomst på morsdagen. Ho ville ikkje skremme barnebarna og trekte seg tilbake. Symptoma blei av legen tolka som mageplager. Refluks. Noko ufarlig. Hjartet hennar blei aldri ordentleg undersøkt. Ho døydde berre timar etter legebesøket.

Og Wenche fekk høyre at ho måtte komme i betre form. Ho tenkte det same sjølv. Så kom diagnosen: Hjartesvikt.

Dette er tre ulike kvinner, med ulike liv og ulike forløp. Likevel er det fellestrekk i historiene deira. Symptoma blei ikkje umiddelbart tolka som hjartesjukdom. Vurderingane peikte i andre retningar først. Det handlar ikkje om enkeltpersonar som gjer feil, men om mønster vi må våge å sjå nærare på.

Hjartesjukdom har lenge vore oppfatta som ein typisk mannssjukdom. Samstundes har førekomsten blant kvinner auka, og kvinner blir råka i dag nesten like ofte som menn. Likevel heng den gamle førestillinga igjen, også på fastlegekontoret. Når ei kvinne beskriv tung pust eller trykk i brystet, kan både ho og legen lettare tenkje stress, overgangsalder eller dårleg form før dei tenkjer hjarte. Det er forståeleg, men det kan få konsekvensar. Når sjukdomsbildet endrar seg, må også medvitet gjere det.

Ein del av forklaringa ligg i kunnskapsgrunnlaget. I fleire sentrale studiar på hjartesjukdom har kvinner vore underrepresenterte, nokre gonger utgjort berre ein tredel av deltakarane. Når diagnostikk og behandling i stor grad byggjer på forsking der menn dominerer, blir også praksis mindre presis for halve befolkninga. Skal vi sikre meir treffsikker diagnostikk og behandling, må forsking om kvinnehjartet styrkast og brukast aktivt i møte med pasientane.

I LHLs kampanje «Hennar hjarte. Like viktig» er målet enkelt og livsviktig: meir forsking på kvinnehjartet, betre diagnostikk, meir treffsikker behandling og fleire liv redda.

Forskning er ikkje abstrakte tal. Forskning er skilnaden på liv og død. Vi kan ikkje endre historiene til dei vi har mista. Men vi kan sørgje for at færre familiar må oppleve det same.

Vi kan ikkje kalle helsetenesta likeverdig viss kunnskapsgrunnlaget ikkje er det. Derfor må kjønnsforskjellar i hjartesjukdom takast på alvor.

Fordi hennar hjarte er like viktig.

Innlegget er omsett til nynorsk ved hjelp av KI og kvalitetssjekka av redaksjonen i Bø blad.