MEINING:
Milliarddraumen på Herremo: Har Midt-Telemark råd til å ta risikoen?
Du les no eit meiningsinnlegg som uttrykker innsendaren si meining.
Planane om eit landbasert oppdrettsanlegg til 1,4 milliardar kroner på Herremo i Øvre Bø høyrest straks ut som ei gåvepakke for regionen vår.
50 nye arbeidsplassar og storslått næringsutvikling er musikk i øyra for kvar ein lokalpolitikar.
Men som innbyggjarar skuldar me oss sjølve – og kommuneøkonomien – å sjå forbi dei glansa brosjyrane og stille dei vanskelege spørsmåla før me bind oss til masta.
Midt-Telemark kommune står allereie i ein særs pressa økonomisk situasjon. Me må snu på kvar krone for å halde oppe lovpålagde tenester innan skule, helse og omsorg.
I ein slik situasjon har me ikkje råd til å gamble med fellesskapet sine midlar.
Når eit prosjekt i denne storleiken skal etablerast, er det særleg tre område som krev full openheit om dei økonomiske realitetane:
1. Kraftbehovet og infrastrukturen
Eit anlegg som skal produsere 8 000 tonn fisk, vil krevje ei enorm mengd kontinuerleg straum (anslagsvis 8–15 MW).
Det lokale straumnettet langs riksveg 36 i Øvre Bø er slett ikkje dimensjonert for tung prosessindustri i denne klassen.
Sjølv om jernverket på Ulefoss no blir lagt ned og frigjer noko kraft regionalt, vil Herremo-anlegget sluke mange gonger denne kapasiteten.
Nettselskapet Føre må sitte med svara på kva ei slik utbygging vil krevje av nye traséar og transformatorar.
Kommunen må ha ein garanti for at absolutt alle desse kostnadene blir borne av utbyggjaren aleine.
2. Skjulte kostnader til vatn og avløp (VA)
Landbasert oppdrett krev enorme mengder ferskvatn, og det genererer store mengder avløpsvatn og bioslam.
Viss det eksisterande kommunale VA-nettet opp mot Øvre Bø må oppgraderast for å leggje til rette for denne gigantetableringa, kven tek rekninga?
Viss kommunen blir lokka til å finansiere infrastruktur fram til tomtegrensa for millionar av kroner, tek me ein skyhøg risiko.
Historia har vist at landbaserte oppdrettsanlegg har ein tøff veg til lønsemd, og fleire har gått over ende.
Viss det verste skulle skje, må ikkje innbyggjarane i Midt-Telemark sitje att med gjelda for røyr i bakken som ingen bruker.
3. Kommunal sakshandsaming og personell
Eit prosjekt med ein tidshorisont på fem til sju år vil leggje beslag på enorme ressursar i ein allereie pressa kommunal administrasjon.
Hundrevis av arbeidstimar skal gå til regulering, miljøutgreiingar og sakshandsaming.
Det er timar som blir tekne bort frå andre oppgåver som betyr noko for innbyggjarane i kvardagen.
Eg er ikkje imot næringsutvikling, og eg ønskjer nye arbeidsplassar velkomne. Men me må lære av andre kommunar som har gått på ein smell med store industriverksemder.
Me må krevje ein nullvisjon for kommunale utgifter i dette prosjektet.
Før politikarane gir grønt lys, må me få svar på bordet:
Vil det bli inngått utbyggingsavtalar som forpliktar kommunen økonomisk, eller må utbyggjarane dekkje kvar einaste krone sjølve – frå første røyr til det siste spadetaket blir teke?
I dagens økonomiske klima har Midt-Telemark rett og slett ikkje råd til noko anna.
4. Risikoen for lokal natur og vassdrag
Det er ikkje berre økonomien som blir sett på spel, men òg den sårbare lokale naturen vår.
Telemark Aquakultur ønskjer å etablere ein massiv fabrikk for regnbogeaure på den gamle skytebana. Regnbogeaure er ein framand art i økosystemet vårt.
Sjølv om teknologien skal vere lukka, viser røynsler frå liknande anlegg – som på Rjukan – at handtering av enorme mengder avløpsvatn og bioslam er svært utfordrande.
Klarer me å garantere at utsleppa ikkje vil «surre til» lokale elvar og vassdrag?
Er me villige til å akseptere dei store naturinngrepa og hogsten på denne flate furumoen for eit prosjekt med så høg biologisk og økonomisk risiko?
Som eit tillegg til dette bør òg følgjande nemnast:
· Allereie hausten 2025 låg det føre fleire konkrete initiativ for utvikling av Herremo-området.
· Ei gruppe grunneigarar spela inn eit større område til arealdelen i kommuneplanen for mogleg solkraftproduksjon, alternativt kombinert energianlegg og næringsbygg.
· Det vart samstundes arbeidd med planar for Verpe minikraftverk, der det allereie hadde vore dialog med Føre om nettkapasitet.
· I tillegg vart Statens vegvesen kontakta om nye avkøyrsler frå Rv36, grunngjeve med dagens og framtidig utvikling av området.
· Dokumenta viser dermed at arbeidet med energi, næringsareal og tilhøyrande infrastruktur på Herremo allereie var i gang i 2025.
· Det er ikkje dokumentert at desse initiativa på dette tidspunktet var knytte til det seinare offentleggjorde oppdrettsprosjektet.
Innlegget er omsett til nynorsk ved hjelp av KI og kvalitetssikra av redaksjonen i Bø blad.
