– Kvar er tiltaka mot filming av overgrep mot barn og unge?

Filming av intime handlingar og seksuelle overgrep blant barn og unge har blitt eit omfattande problem. Det er ein alvorleg trussel mot barns rett til ein trygg oppvekst. 

Trass utallige handlingsplanar og strategiar, blir det ikkje teke tilstrekkelege politiske grep for å adressere fenomenet. Seksualitetsundervisninga, eit av dei viktigaste førebyggande tiltaka, heng etter fordi digitale truslar og risikoar ikkje blir teke tilstrekkeleg på alvor.

Nye tal frå Folkehelseinstituttet viser ein kraftig auke i henvendingar til overgrepsmottaka. I Oslo har mottaka hatt 70 prosent auke i henvendingar på ti år. 95 prosent av dei som kjem er jenter.

Rapportar frå Kripos viser ein auke i førekomst av digitale overgrep mot barn og unge. I tillegg til auka omfang viser rapporten frå Folkehelseinstituttet at sakene har endra karakter dei siste ti åra, og at filming av overgrepet har blitt vanlegare.

Denne utviklinga rammar unge på måtar som varer lenge etter sjølve overgrepet. Delingsfrykta forlengar overgrepet. Mange fortel at frykta for at ein video skal delast, opplevast som verre enn sjølve overgrepet.

I FHI-rapporten beskriv tilsette ved overgrepsmottak at audmjukinga ved filming og frykta for spreiing fører til alvorlege psykiske konsekvensar som angst, søvnproblem og omfattande skulefråvær.

Redd Barna har i rapporten «Hvis du liker meg, må du dele et bilde» snakka med ungdom som fortel at den største belastninga ikkje nødvendigvis var sjølve biletet, men vissheita om at det kan sjåast av eit uavgrensa publikum. Denne frykta gjer at overgrepet aldri kjennest «ferdig», og at uroa for spreiing vedvarer. Fleire av ungdommane fortel om historier der nakenbilder eller filmar har blitt brukt til å true eller presse nokon til seksuelle handlingar, eller til å la vere å anmelde seksuelle overgrep. 

Den alvorlege utviklinga krev betre beskyttelse og ivaretaking av unge som opplever valdtekt og seksuelle overgrep. Og den krev fleire førebyggande tiltak, som seksualitetsundervisning. For det er i denne verkelegheita, der norske barn og unge veks opp, at seksualitetsundervisninga framleis er utdatert. 

Mange stader er den tilfeldig, lærarstyrt og lite relevant for dagens digitale liv. Det held ikkje å undervise om anatomi og prevensjon når 15-åringar står i situasjonar som handlar om press, samtykke, manipulasjon, filming og spreiing. 

Viktigheita av styrka heilskapleg seksualitetsundervisning er noko som blir anbefalt i ei rekkje offentlege utval, strategiar og planar som for eksempel frå Valdtektsutvalet og i Stortingsmeldinga Om seksuell trakassering.Ungdom etterlyser kunnskap.

I Redd Barnas rapport «Vi må lære hvordan man spør!» beskriv ungdom korleis dei strevar med å forstå og kommunisere samtykke. Dei ønskjer å lære seg kva som er lov og greitt, og dei må lære seg at det er ulovleg å filme nokon utan samtykke, ulovleg å dele og ulovleg å motta. Dei etterlyser hjelp til å sette grenser på nettet, trygge lærarar, og relevant undervisning som tek for seg digitale truslar og risikoar.

Fjorårets nye samtykkelov må følgjast opp med konkret opplæring i kva som er lov og ikkje, og korleis samtykke til seksuelle handlingar og filming kan praktiserast i verkelegheita. Politikken om førebygging av overgrep mot og mellom barn og unge blir ofte løfta opp i dokument og strategiar, men vi ser lite handling og reell prioritering. Når omfanget aukar og historiene i media viser kor alvorlege og omfattande desse sakene kan vere, er det eit stort varsko om manglande prioritering av førebygging av valdtekt, seksuell trakassering og digitale overgrep. 

Redd Barna meiner at unge treng ei heilskapleg seksualitetsundervisning som faktisk bidrar til førebygging av valdtekter og digitale overgrep. Og det må starte tidleg nok til å faktisk gjere ein forskjell. Det må prioriterast å ha ei seksualundervisning som er heilskapleg, obligatorisk og tilgjengeleg for alle elevar. 

Innlegget er omsett til nynorsk ved hjelp av KI og kvalitetssjekka av redaksjonen i Bø blad