MEINING:
– Det er vanskeleg å sjå føre seg Ulefoss utan jernverket
Du les no eit meiningsinnlegg. Det uttrykkjer innsendaren si meining.
Sidan 1657 har det vorte produsert jern på Ulefoss. Generasjon etter generasjon har gått gjennom portane. Familiar har hatt levebrødet sitt der. Kompetanse er bygd opp, overført og vidareutvikla gjennom 369 år.
Tysdag sist veke kom avgjerda om at støyperiproduksjonen skal avviklast. 114 arbeidsplassar blir råka.
Før vi diskuterer politikk, rammevilkår og industriutvikling, må vi derfor byrje ein annan stad:
Hos dei tilsette og familiane deira. For dei er dette ikkje først og fremst ein diskusjon om norsk industripolitikk. Det handlar om jobben dei går til kvar morgon, kollegaene deira og tryggleiken i kvardagen.
Og for Nome handlar dette om langt meir enn 114 arbeidsplassar.
Når ein hjørnestein forsvinn
Vi bruker uttrykket «hjørnesteinsbedrift» ganske ofte. På Ulefoss gjev ordet verkeleg meining.
Ei hjørnesteinsbedrift held ikkje berre menneske i arbeid. Ho kjøper varer og tenester lokalt. Ho utdannar fagarbeidarar. Ho gjev unge ein grunn til å bli verande – eller ein moglegheit til å kome heim att. Ho støttar lag og foreiningar. Ho byggjer kompetanse som òg andre verksemder dreg nytte av.
Det skaper identitet.
Når ei slik verksemd forsvinn, kan vi derfor ikkje berre telje kor mange arbeidsplassar som blir borte.
Vi må òg spørje kva som skjer med leverandørane. Med kompetansen. Med læreplassane. Med rekrutteringa. Med butikkane. Med skatteinntektene. Med framtidstrua i lokalsamfunnet.
Noko av dette kan erstattast. Noko er svært vanskeleg å byggje opp att.
Stod overfor eit vanskeleg val
Det er lett å vere etterpåklok når ei bedrift blir lagd ned. Det bør vi unngå.
Styret opplyser at alle realistiske alternativ er vurderte, og at produksjonen blir samla på Stange for å sikre konkurransedyktig støyperiproduksjon i Noreg.
Det fortener respekt at dette openbert ikkje har vore ei enkel avgjerd. Men avgjerda bør samstundes få resten av oss til å stille nokre vanskelege spørsmål.
For kva skal til for at det framleis skal vere attraktivt og konkurransedyktig å produsere i Noreg?
Vi snakkar mykje om ny industri. Om nye grøne arbeidsplassar. Om nye fabrikkar og store investeringar. Det skal vi halde fram med. Men kanskje må vi bli minst like opptekne av industrien vi allereie har.
Billegaste innkjøp kan bli dyrt
Ulefoss illustrerer eit paradoks som norske politikarar og offentlege innkjøparar bør reflektere over.
Eit kumlokk er kanskje ikkje det første vi tenkjer på når vi diskuterer norsk industri- eller klimapolitikk. Men det fortel ei større historie.
Norske kommunar og offentlege utbyggjarar skal sjølvsagt bruke fellesskapen sine pengar godt. Pris har noko å seie. Konkurranse er bra. Men dersom vi berre ser på prisen på vara den dagen ho blir kjøpt, kan reknestykket bli for enkelt.
Eit norskprodusert kumlokk konkurrerer med produkt frå lågkostland. Produsenten på Ulefoss bruker mellom anna kortreist skrapjern og fornybar norsk kraft, og har dokumentert klimafotavtrykket frå produksjonen.
Import kan vere billegare. Men kva er den samla kostnaden dersom vi samstundes mistar norske arbeidsplassar, industrikompetanse, leverandørmiljø og produksjonskapasitet?
Kva kostar transporten og klimaavtrykket?
Og kva er verdien av å ha produksjon i Noreg den dagen internasjonale forsyningslinjer ikkje fungerer slik vi er blitt vane med?
Dette tyder ikkje at norske verksemder skal skjermast frå konkurranse. Tvert imot.
Norske verksemder må kvar einaste dag konkurrere på pris, kvalitet, innovasjon og produktivitet. Men då må konkurransen gå føre seg på vilkår der vi ser heile reknestykket.
Beredskap også produksjonsevne
Dei siste åra har lært oss kor raskt verda kan endre seg. Pandemi, krig i Europa og geopolitisk uro har gjort forsyningstryggleik og beredskap til langt meir konkrete omgrep enn dei var for få år sidan.
Beredskap handlar ikkje berre om lager. Det handlar òg om kompetanse og produksjonsevne.
Ein fabrikk som er borte, kan ikkje startast opp att ved å trykkje på ein knapp når krisa kjem. Fagmiljø som er oppløyste, blir ikkje bygde opp att på nokre månader.
Det tyder ikkje at kvar produksjonsverksemd kan eller skal reddast. Men det tyder at Noreg bør ha eit meir medvite forhold til kva for industriell kapasitet vi ønskjer å ta vare på.
Vi må snakke meir om industrien vi har
På Ulefoss går no medarbeidarar inn i ei krevjande tid. Dei fortener støtte, respekt og gode løysingar i omstillinga som kjem. Nome står samstundes overfor ei stor oppgåve.
Hendinga bør òg vere ei påminning for oss andre. Norsk industri blir ikkje berre bygd gjennom store etableringar som kanskje kjem ein gong i framtida.
Han består av verksemder som allereie finst. Av menneske som går på jobb kvar dag. Av kompetanse bygd gjennom tiår – somme stader gjennom hundreår.
Derfor bør vi stille eit spørsmål oftare:
Ikkje berre korleis Noreg skal få meir industri – men kva som skal til for at industrien vi allereie har, framleis kan produsere, investere og skape arbeidsplassar her.
Ulefoss Jernværk har produsert sidan 1657.
Det skuldar vi både dei tilsette på Ulefoss og den norske industrien i framtida å tenkje grundig over.
Innlegget er omsett til nynorsk ved hjelp av KI og kvalitetssikra av redaksjonen i Bø blad.
